Gegarandeerd 
Baarmoederhalskanker screening bestaat uit twee testmethodes: de pap test (het uitstrijkje) en de HPV-test. Deze gids laat zien wat het verschil is, welke test in 2026 de standaard is en hoe je een HPV-zelftest thuis afneemt.
- De HPV-test verving in 2017 de pap test als eerste stap in het Nederlandse bevolkingsonderzoek.
- HPV veroorzaakt meer dan 99% van alle gevallen van baarmoederhalskanker - test daarom eerst op het virus.
- Vrouwen van 30 tot 60 jaar krijgen elke 5 jaar een gratis uitnodiging voor baarmoederhalskanker screening.
- Een positieve HPV-uitslag betekent een vervolgonderzoek met een cel-uitstrijkje, geen directe kankerdiagnose.
- Een HPV-zelftest thuis via Ikwilvanmijnsoaaf kost 89 euro en werkt los van het reguliere programma.
Waarom dit belangrijk is
Baarmoederhalskanker ontstaat bijna altijd door een hardnekkige HPV-infectie die jaren onopgemerkt blijft. Test je liever niet via het reguliere programma, dan is een HPV zelftest van Ikwilvanmijnsoaaf een snelle en anonieme manier om zelf de regie te houden.
Tot 2017 was het uitstrijkje (de pap test) de standaardtest in Nederland. Een patholoog bekeek cellen van de baarmoederhals onder de microscoop op afwijkingen. Sinds de overstap naar HPV-primair testen kijkt het laboratorium eerst naar het virus zelf, en pas bij een positieve uitslag naar de cellen. Die volgorde bepaalt in 2026 nog steeds hoe het bevolkingsonderzoek werkt.
Wat heb je nodig
- 15 minuten tijd voor de HPV-zelftest of een afspraak bij de huisarts voor het reguliere bevolkingsonderzoek
- Geen BSN-nummer nodig als je zelf een HPV-zelftest bestelt buiten de uitnodiging om
- Een schone, droge ruimte om de zelfafnameset rustig te gebruiken
- Een HPV-zelftest als je onder de 30 bent, net buiten het uitnodigingsschema valt, of gewoon sneller een uitslag wilt
- Geduld voor de uitslag - reken op 3 tot 5 werkdagen bij een thuistest, langer bij het reguliere programma
De stappen
1. Bepaal of je een pap test of een HPV-test nodig hebt
In 2026 geldt nog steeds: ben je tussen de 30 en 60 jaar en woon je in Nederland, dan krijg je automatisch een uitnodiging per post voor het bevolkingsonderzoek, dat standaard start met een HPV-test. Val je buiten die leeftijdsgroep of wil je niet wachten op de volgende ronde, dan is een zelftest de snelste route.
Veelgemaakte fout: mensen denken dat een pap test en een HPV-test hetzelfde monster op dezelfde manier analyseren. Dat klopt niet - de pap test kijkt naar celvorm, de HPV-test naar virus-DNA.
2. Vraag de zelfafnameset aan of maak een afspraak
Voor het reguliere bevolkingsonderzoek regel je dit via de huisarts of het landelijke programma. Wil je zelf de regie houden, dan bestel je de HPV zelftest die je thuis laat bezorgen, zonder wachtkamer en zonder vragen aan de balie.
Verwacht resultaat: de set ligt binnen 1 tot 2 werkdagen in de brievenbus.
3. Neem het monster zelf af
Volg de bijgeleverde instructie letterlijk - de meeste zelftests werken met een klein borsteltje dat je een paar centimeter inbrengt en enkele keren ronddraait, ongeveer 10 tot 20 seconden. Was je handen vooraf en test niet tijdens je menstruatie voor een betrouwbare uitslag.
Veelgemaakte fout: te voorzichtig zijn. Een te oppervlakkige afname levert vaker een onbeoordeelbaar monster op, waardoor je opnieuw moet testen.
4. Verstuur het monster dezelfde dag
Stop het monster in de meegeleverde verpakking en verstuur het dezelfde dag nog. Hoe langer een monster onderweg is, hoe groter de kans dat het lab het niet meer kan beoordelen.
Verwacht resultaat: het laboratorium bevestigt de ontvangst meestal binnen 24 uur na aankomst.
5. Wacht op de uitslag en lees hem goed
Een negatieve HPV-uitslag betekent dat er geen hoogrisico HPV is aangetroffen - dan hoef je vaak 5 jaar niet opnieuw te testen. Een positieve uitslag betekent niet dat je kanker hebt; het betekent dat er een vervolgonderzoek nodig is, meestal een cel-uitstrijkje op hetzelfde monster of een nieuwe afspraak.
Veelgemaakte fout: paniek bij een positieve uitslag. Het gros van de HPV-infecties verdwijnt vanzelf binnen 1 tot 2 jaar zonder dat er ooit celafwijkingen ontstaan.
“Een positieve HPV-uitslag is geen kankerdiagnose - het is het signaal om een vervolgonderzoek te plannen.”
6. Plan het vervolgonderzoek zonder uitstel
Bij een positieve HPV-uitslag verwijst de huisarts je door voor colposcopie of een aanvullende cel-uitstrijkje. Wacht hier niet mee - hoe eerder eventuele celafwijkingen worden ontdekt, hoe eenvoudiger de behandeling.
Heb je twijfels over de uitslag of wat de volgende stap moet zijn, bespreek dit met een arts via de gratis nazorg - dat kost niets en voorkomt onnodige onzekerheid.
Problemen oplossen
- Monster is onbeoordeelbaar - dit gebeurt bij een klein deel van de zelftests. Vraag een nieuwe set aan en neem extra tijd voor de afname.
- Je bent net onder de 30 - het reguliere bevolkingsonderzoek start pas vanaf 30 jaar. Negeer klachten zoals afwijkend bloedverlies niet; bespreek dit met de huisarts.
- Je hebt geen uitnodiging ontvangen maar bent wel 30 jaar of ouder - controleer of je adres bekend is bij de gemeente, of bestel een zelftest om niet te hoeven wachten.
- Positieve HPV-uitslag, maar geen klachten - dat is normaal. HPV geeft zelden symptomen; juist daarom bestaat baarmoederhalskanker screening.
- Je bent gevaccineerd tegen HPV - de vaccinatie beschermt niet tegen alle hoogrisico-typen, dus screening blijft nodig, ook in 2026.
- Je twijfelt of je uitslag klopt - een tweede test binnen enkele weken herhalen verandert de uitslag zelden; wacht liever het geadviseerde vervolgtraject af.
Tools en hulpmiddelen
- HPV zelftest - thuis afnemen, uitslag binnen enkele werkdagen (link hierboven in deze gids)
- Prioriteitverwerking - voor wie de uitslag sneller nodig heeft dan de standaard doorlooptijd
- Huisartsenpraktijk of GGD - voor het reguliere bevolkingsonderzoek en doorverwijzing bij een positieve uitslag
- Partnertest bij HPV - relevant als je partner ook wil weten waar hij aan toe is
Wat nu te doen
Heb je net een positieve HPV-uitslag gekregen? In 2026 kun je nog steeds zelf kiezen om naast het reguliere programma een zelftest te gebruiken voor snellere duidelijkheid, maar het vervolgonderzoek bij een positieve uitslag loopt altijd via de huisarts of GGD.
FAQ
Wat is het verschil tussen een pap test en een HPV-test?
De pap test bekijkt cellen van de baarmoederhals op afwijkingen, de HPV-test zoekt naar het virus-DNA zelf. Sinds 2017 test het Nederlandse bevolkingsonderzoek eerst op HPV en pas bij een positieve uitslag op celafwijkingen.
Is de HPV-test beter dan de pap test voor baarmoederhalskanker screening?
Ja, de HPV-test spoort het risico eerder op omdat meer dan 99% van baarmoederhalskanker door HPV wordt veroorzaakt. Daarom verving de HPV-test de pap test als eerste stap in het bevolkingsonderzoek.
Hoeveel kost een HPV zelftest in 2026?
Een HPV zelftest kost in 2026 89 euro bij Ikwilvanmijnsoaaf en werkt los van het gratis reguliere bevolkingsonderzoek. De uitslag komt meestal binnen 3 tot 5 werkdagen.
Vanaf welke leeftijd moet je meedoen aan baarmoederhalskanker screening?
Het reguliere bevolkingsonderzoek in Nederland start vanaf 30 jaar en loopt door tot 60 jaar, met een uitnodiging elke 5 jaar. Onder de 30 jaar test je alleen bij klachten of op eigen initiatief.
Wat betekent een positieve HPV-uitslag?
Een positieve HPV-uitslag betekent dat het virus is aangetroffen, niet dat je kanker hebt. Het betekent dat een vervolgonderzoek nodig is, meestal een cel-uitstrijkje of colposcopie.
Hoe vaak moet je getest worden op baarmoederhalskanker?
Bij een negatieve HPV-uitslag hoef je meestal 5 jaar niet opnieuw te testen binnen het reguliere programma. Bij klachten of een positieve uitslag bepaalt de arts een korter interval.
Kun je een HPV-test ook thuis doen?
Ja, een HPV-zelftest neem je zelf af met een borsteltje en verstuur je naar een laboratorium. De uitslag komt meestal binnen 3 tot 5 werkdagen binnen, sneller dan bij sommige reguliere trajecten.
Beschermt het HPV-vaccin tegen baarmoederhalskanker screening?
Het HPV-vaccin verlaagt het risico, maar dekt niet alle hoogrisico-typen van het virus. Ook gevaccineerde vrouwen blijven daarom in 2026 uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek.
Nog dit
De meeste vrouwen die HPV oplopen, merken daar helemaal niets van - het lichaam ruimt de infectie in het gros van de gevallen vanzelf op binnen 1 tot 2 jaar. In 2026 blijft die boodschap onveranderd: baarmoederhalskanker screening bestaat niet om paniek te zaaien, maar om de kleine groep op te sporen bij wie het virus blijft hangen en cellen begint te veranderen.
