HPV-test vs uitstrijkje: de verschillen in werking, doel en kosten duidelijk uitgelegd
Het humaan papillomavirus (HPV) komt zeer veel voor. De meeste mensen raken er ooit mee besmet, vaak zonder het te merken. In de meeste gevallen ruimt het lichaam het virus vanzelf op. Toch kan een langdurige HPV-infectie in sommige situaties leiden tot celveranderingen en op termijn tot kanker. Daarom zijn controles belangrijk.
Twee onderzoeken spelen hierbij een centrale rol: de HPV-test en het uitstrijkje. Hoewel ze vaak samen worden genoemd, hebben ze een ander doel en worden ze op een andere manier ingezet.
Wat is een HPV-test
Een HPV-test is gericht op het opsporen van het virus zelf. Hierbij wordt onderzocht of er hoogrisico HPV-typen aanwezig zijn die op de lange termijn problemen kunnen veroorzaken.
De test kan worden uitgevoerd:
- via een uitstrijkje bij de huisarts
- via zelfafname, waarbij het monster naar een laboratorium wordt gestuurd
De uitslag laat uitsluitend zien of het virus aanwezig is. Er wordt nog niet gekeken naar eventuele schade aan cellen.

Kosten van een HPV-test
- Via het bevolkingsonderzoek: gratis
- Via de huisarts: gemiddeld 40 tot 70 euro, verrekend met het eigen risico
- Via een laboratorium-thuistest: gemiddeld 50 tot 100 euro, volledig zelf betaald
Wat is een uitstrijkje
Een uitstrijkje onderzoekt niet het virus zelf, maar de cellen van de baarmoederhals. Hierbij wordt gekeken of er afwijkingen aanwezig zijn die kunnen wijzen op voorstadia van kanker.
Het uitstrijkje:
- wordt afgenomen door de huisarts
- wordt altijd in een laboratorium onderzocht
- wordt vaak gecombineerd met een HPV-test
Als er geen HPV wordt gevonden, zijn verdere onderzoeken meestal niet nodig.
Kosten van een uitstrijkje
- Via het bevolkingsonderzoek: gratis
- Via de huisarts buiten het bevolkingsonderzoek: gemiddeld 40 tot 70 euro, verrekend met het eigen risico
Het belangrijkste verschil tussen een HPV-test en een uitstrijkje
Het verschil zit in wat er wordt onderzocht:
- Een HPV-test kijkt of het virus aanwezig is
- Een uitstrijkje kijkt of het virus al celveranderingen heeft veroorzaakt
In de huidige medische praktijk wordt vaak eerst een HPV-test gedaan. Alleen als deze positief is, worden de cellen verder beoordeeld. Dit voorkomt onnodige extra onderzoeken.
Betrouwbaarheid van beide onderzoeken
Zowel HPV-tests als uitstrijkjes worden geanalyseerd in erkende laboratoria. De betrouwbaarheid is daardoor hoog.
- HPV-tests via huisarts, bevolkingsonderzoek of laboratorium-thuistest zijn medisch gelijkwaardig
- Thuistesten zijn betrouwbaar zolang het monster in een erkend laboratorium wordt onderzocht
- Sneltesten die thuis direct een uitslag geven zijn niet betrouwbaar en worden afgeraden
Vergoeding en eigen risico
De kosten en vergoeding verschillen per route:
- Bevolkingsonderzoek: volledig gratis en geen eigen risico
- Huisarts: vergoed vanuit de basisverzekering, maar gaat van het eigen risico af
- Thuistest: niet vergoed, maar vaste prijs zonder invloed op het eigen risico
Voor veel mensen is die vaste prijs juist overzichtelijker.